Beeldkraken: wijs worden uit de dagelijkse beeldenstroom

Een uurtje tv kijken, een spelletje op de tablet en dan nog even door de Facebook-feed scrollen: kinderen krijgen dagelijks ontzettend veel beelden te verwerken. Door het hoge tempo waarin zij beelden bekijken denken zij hier vaak niet bewust over na. Het project Beeldkraken moet daar verandering in brengen. “Dat leerlingen wel wekelijks een portie begrijpend lezen krijgen voorgeschoteld, maar niet begrijpend kijken, vind ik onbegrijpelijk”, aldus Ellen van Gasteren, educatief redacteur modules voor Beeldkraken.

Beeldkraken leert jongeren met een kritische blik te kijken naar de afbeeldingen die zij dagelijks voorgeschoteld krijgen. Het biedt hen handvatten om deze beelden te interpreteren. Deze vorm van mediawijsheid wordt almaar belangrijker nu de beeldcultuur steeds meer terrein wint. Het project is opgezet door Atlas van Stolk, een stichting met een verzameling van zo’n 250.000 prenten, kaarten, tekeningen en afbeeldingen over de Nederlandse geschiedenis. Softwareontwikkelaar Onwijs is verantwoordelijk voor de uitvoering.

Begrijpend kijken
De website van Beeldkraken is vrij toegankelijk en bevat modules met uiteenlopende thema’s zoals ‘De Grote Oorlog’, ‘Vers van de pers’ en ‘Reis om de wereld’. De afbeeldingen die bij de thema’s horen, zijn afkomstig uit de collectie van Atlas van Stolk. De verscheidenheid is zo groot dat de opdrachten inzetbaar zijn voor verschillende vakken in het onderwijs, waaronder geschiedenis, CKV, maatschappijleer en Nederlands. Ook zijn de modules in vijf niveaus ingedeeld, wat ze geschikt maakt voor alle klassen van de bovenbouw van het basisonderwijs tot en met de bovenbouw van het voortgezet onderwijs.

Ellen van Gasteren maakt als educatief redacteur modules voor Beeldkraken voor het basisonderwijs en geeft zelf ook les aan groep 2. Dat leerlingen wel wekelijks een portie begrijpend lezen krijgen voorgeschoteld, maar niet begrijpend kijken, is voor Van Gasteren onbegrijpelijk. “Er wordt steeds minder via tekst en steeds meer via beeld gecommuniceerd. Daarom vinden wij het belangrijk om leerlingen te leren kritisch te kijken en bij hen het besef te creëren dat een beeld altijd een verhaal vertelt. De volgende stap is dat zij deze boodschap gaan ontcijferen. Zo gaan zij beter nadenken over het doel van de afbeeldingen die zij dagelijks te verwerken krijgen.”

Geheime code gekraakt
Elke module is opgebouwd uit een introductie, een aantal verwerkingsopdrachten en een stuk verdieping. “Tijdens de introductie wordt het beeld in drie stappen gekraakt. Om te beginnen kijken leerlingen wat hun eerste indruk is van het beeld. Wat zien zij allemaal? Wat valt hen op? Vervolgens wordt bekeken hoe de afbeelding is opgebouwd en tot stand is gekomen. Om tot slot in te gaan op de inhoud, waarbij de betekenis van het beeld en het doel van de maker van de afbeelding centraal staan.”
 

"Wij vinden het belangrijk om leerlingen te leren kritisch te kijken en bij hen het besef te creëren dat een beeld altijd een verhaal vertelt."

Beeldkraken is breed inzetbaar, op verschillende niveaus, bij diverse vakken en via verschillende werkvormen (individueel, groepsverband of klassikaal). Het is aan de leerkracht om te beslissen wat het beste binnen de les past. Van Gasteren adviseert daarbij wel dat het achteraf klassikaal bespreken en reflecteren op de antwoorden een onmisbaar aspect van Beeldkraken is. “Het is voor leerlingen goed om van elkaar te horen hoe zij over bepaalde afbeeldingen denken of wat ze erbij voelen. Een andere leerling kan er een heel andere kijk op hebben en dat kan discussies opleveren. Ook kan het zijn dat leerlingen zelf na het kraken van het beeld compleet anders denken over de afbeelding.” 

Na het kraken van het beeld staan er per thema nog optionele verwerkings- en verdiepingsopdrachten klaar. Deze zijn vakspecifiek en tillen het thema op een hoger niveau. “Als je een afbeelding over de Tweede Wereldoorlog hebt, kan een verwerkingsopdracht bijvoorbeeld zijn dat de leerlingen een tijdbalk bij het thema moeten maken.” Leraren zijn vrij om te kiezen welke opdracht het beste bij de les van die dag past en het is dan ook zeker niet noodzakelijk om alle opdrachten bij een thema te maken.

Continu in ontwikkeling
Beeldkraken beschikt momenteel over meer dan 120 modules en daar komen elke maand nieuwe bij. Met behulp van de feedback van leerkrachten blijft het project zich ontwikkelen. “Er zijn veel ideeën om de website verder te ontwikkelen. Zo hebben wij sinds kort bijvoorbeeld een video online staan waarin duidelijk wordt uitgelegd hoe Beeldkraken werkt en een andere video die laat zien hoe je het in de les kunt inzetten. Ook werken wij dit jaar samen met Mediamasters, een spel dat leerlingen bijbrengt wat de mogelijkheden en risico’s van digitale media zijn. We hebben een aantal opdrachten ontwikkeld en de (brug)klas die er met de eerste prijs vandoor gaat, wint een workshop ‘Beeldkraken in de klas’. Zo kunnen leerlingen hun basiskennis mediawijsheid verder ontwikkelen.”

Beeldkraken

Anderen bekeken ook dit

Lean bij IT-Workz: van lucky ...

Geplaatst: 29-10-2019 Lean bij IT-Workz: van lucky shots naar structureel verbeteren

‘Toch niet het zoveelste verandertraject?’ De introductie van Lean Six Sigma binnen IT-Workz had wel ...

Leerlingen over de ICT-skills van ...

Geplaatst: 03-10-2019 Leerlingen over de ICT-skills van hun docenten

Een docent die niet weet hoe hij de beamer moet aanzetten of een YouTube-filmpje aan ...

“Het achtuurjournaal wordt ook niet ...

Geplaatst: 27-09-2019 “Het achtuurjournaal wordt ook niet beter als de nieuwslezer in mijn huiskamer staat”

Les via de webcam als oplossing voor het nijpende lerarentekort. Critici zien het als een ...